Ngữ Văn 8
THCS An Bình

Khởi động

Xem đoạn video và cho biết tình cảnh của nhân dân
ta dưới thời Pháp thuộc trong những ngày sưu thuế
như thế nào?

TIẾT 9, 10:

TỨC NƯỚC
VỠ BỜ

-Ngô Tất Tố-

I. GIỚI THIỆU CHUNG

1, Tác giả
- Ngô Tất Tố (1893-1954) là nhà văn
xuất sắc của trào lưu hiện thực trước
Cách mạng;
- Ông là người am tường trên nhiều
lĩnh vực , nghiên cứu, học thuật, sáng
tác.

2. Tác phẩm
- Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhất
trong sự nghiệp sáng tác của nhà
văn, đăng báo lần đầu tiên vào năm
1937.
-Tác phẩm gồm 27 chương,
- Đề tài: Nông thôn trước Cách
mạng Tháng 8/1945
- Thể loại: tiểu thuyết
- Đoạn trích Tức nước vỡ bờ được
trích từ chương thứ XVIII .

II. Đọc- hiểu văn bản
1. Đọc
* Chú thích
- Sưu, cai lệ

II. Đọc- hiểu văn bản
1, Đọc
- PTBĐ: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm
- Bố cục: Chia làm 2 phần
+ Từ đầu….ngon miệng hay không: Chị Dậu chăm sóc chồng
+ Còn lại:Chị Dậu đối phó với bọn tay sai

TÓM TẮT
1.Nhận bát gạo của bà
hàng xóm giúp đỡ, chị Dậu
nấu một nồi cháo cho
chồng con ăn vì cả nhà đã
nhịn đói suốt từ hôm qua.
2. Chị bưng bát
cháo cho chồng.
Anh chưa kịp ăn
thì người nhà lý
trưởng ập đến
3. Chị van xin nhưng
người tên cai lệ chạy
sầm sập tới trói anh
Dậu

1

4

2
5

3

4. Tên cai lệ
mắng và đánh
chị Dậu

5. Chị Dậu
vùng lên chống
trả quyết liệt

Ý nghĩa nhan đề:

Nghĩa đen: Hiện tượng tức nước vỡ

bờ chỉ xảy ra khi nước quá lớn và sức
nước quá mạnh và bờ không thể giữ
được nên vỡ nước tuôn trào ra
Nghĩa bóng: Khi sự chịu đựng của con người
vượt quá mức, họ sẽ vùng dậy, phản kháng và
đấu tranh

2. Phân tích văn bản
a.  Tình cảnh của gia đình chị Dậu:
? Phần đầu đoạn chị Dậu như thế nào?

- Món nợ sưu chưa có cách gì trả được.
- Anh Dậu đang ốm vẫn có thể bị bắt, bị đánh đập bất cứ lúc nào.
- Gia đình nghèo xác xơ cùng 3 đứa con lít nhít đói khát.
-> Tình cảnh thê thảm, đáng thương, nguy cấp.
 

? Mục đích duy nhất lúc này của chị Dậu là gì?
-Mục đích:Tìm mọi cách để thoát khỏi tình cảnh này và trước mắt là

làm thế nào để bảo vệ cho người chồng đang ốm nặng

b. Nhân vật cai lệ và người nhà lý trưởng:

? Tên cai lệ được khắc hoạ với những chi tiết tiêu biểu nào? (thái độ,
lời nói, hành động) Nhận xét về thái độ, lời nói và hành động của hắn?


Thái độ, lời nói:

+Thét: "Thằng kia ... Mau"
+Thấy chị Dậu xin khất -> Trợn ngược hai mắt, quát "Mày nói cho cha
mày .... xin khất"
+Giọng hầm hè: "Nếu ko có ...cho ông bây giờ thì ông dỡ cả nhà…. thôi à"
=> Thái độ hống hách, lời nói xấc xược, thô tục, vô văn hoá

• Hành động: sầm sập tiến vào, đùng đùng giật phắt cái thừng, bịch
vào ngực chị, sấn đến để trói anh Dậu, tát vào mặt chị Dậu đánh
bốp, cứ nhảy vào cạnh anh Dậu

=> Hành động hung hãn, đểu cáng, thô bạo

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật khắc họa nhân vật của tác giả?( từ
ngữ, chi tiết, thủ pháp nghệ thuật?...) ? Từ đây bản chất nào của cai lệ
được bộc lộ?
=> NT: Nghệ thuật tăng cấp, với hàng loạt động từ mạnh, các chi tiết miêu tả
điển hình, kết hợp giữa hành động, lời nói,cử chỉ-> làm nổi bật được tính
cách nhân vật. Hình ảnh của tên cai lệ hiện lên thật sinh động trước mắt
người đọc

=> Đó là một kẻ tàn bạo, không chút tính người

? Chỉ là 1 tên tay sai thế mà tại sao tên cai lệ lại mặc sức tác oai tác quái như
thế? ? Vậy sự hiện diện của hắn có ý nghĩa gì?( hắn là hiện thân cho thế lực
nào trong xã hội đương thời)
 Hắn

nhờ bóng chủ, nhân danh nhà nước, phép nước để
hành hạ những người dân vô tội,

 Tên

cai lệ là một tên tay sai hung hăng, tàn bạo, mất
hết tính người ; hắn là công cụ bằng sắt phục vụ đắc
lực cho bọn cường hào ở nông thôn , là đại diện cho
bộ mặt tàn ác bất nhân của xã hội thực dân nửa phong
kiến đương thời .



Em có nhận xét gì về tên người nhà lý trưởng?

 Người

nhà Lí Trưởng: Là một tên không chức, không quyền, là

gã đầy tớ trung thành của Lí trưởng, không bạo ngược, hung tàn
như Cai Lệ nhưng cũng là lũ tay sai tàn ác, bất nhân, là kẻ theo

đóm ăn tàn.

Vio về cai lệ

c. Nhân vật chị Dậu:
* Cảnh chị chăm sóc chồng

c. Nhân
Dậu:
Như
đã phânvật
tíchchị
ở trên
trước khi bọn tay sai xông vào chị Dậu lâm vào tình thế vô cùng nguy
ngập?
Trong
ngộ sóc
ấy chị
đã xử sự như thế nào với chồng? Em hãy tìm những chi tiết
* Cảnh
chịcảnh
chăm
chồng
thể hiện tình cảm của chị Dậu đối với chồng ở cảnh 1? Em nhận thấy tình cảm mà chị
dành cho chồng như thế nào?
- Chị rón rén bưng một bát lớn đến chỗ chồng nằm: "Thầy em ... ruột"
- Ngồi xuống có ý chờ xem chồng chị ăn có ngon miệng hay ko.
=>Chị Dậu hết lòng yêu thương, chăm sóc chồng
 

*Cảnh chị đối phó với bọn tay sai

? Lúc đầu trước sự hống hách hung hăng của cai lệ, chị Dậu đã làm gì?
(từ "Chị Dậu run run" -> "...ông tha cho")
? Có nhận xét gì về thái độ và lời nói của chị?
? Tại sao chị Dậu lại phải xử sự như thế?
=>Chị Dậu:
 Run run: "Nhà cháu đã túng ... cho cháu khất"
-Vẫn thiết tha: "Khốn nạn... trông lại"
 
-Xám mặt, đặt
con xuống, đỡ tay hắn: "Cháu van ... tha cho!"
 
=>Thái độ lo sợ, giọng tha thiết, xưng hô lễ phép, lời lẽ có lí, có
tình
 Lúc đầu chị nhún nhường, nhẫn nhục, cam chịu vì chị là người
nông dân lép vế không dám cưỡng lại phép nước

? Quá trình "liều mạng cự lại" của chị Dậu có mấy bước? Hãy tóm tắt!
* Quá trình "liều mạng cự lại" của chị Dậu có 2 bước:
+ Đấu bằng lí lẽ
+ Đấu bằng lực
? Khi cự lại bằng lí, chị đã thay đổi cách xưng hô như thế
nào? Hình ảnh của chị có gì khác trước?
* Đấu lí:
- Xưng hô: từ "cháu - ông" -> "tôi - ông" => từ bề dưới -> ngang hàng.

"Chồng tôi đau ốm ông ko được phép hành hạ" -> Đạo lí tối thiểu của con
người "ốm tha già thải"
-> Chị ko còn hiền lành, nhẫn nhục nữa mà cứng cỏi, kiên quyết hơn. Từ
chỗ chỉ van xin đến chỗ đanh thép tố cáo kẻ ác

*Đấu lực

? Cảnh chị Dậu đấu lực với bọn tay sai được tác giả khắc hoạ như thế nào?( ? Các chi tiết trên
sử dụng từ loại gì để diễn tả?Em có nhận xét gì về ngôn ngữ thể hiện? giọng điệu của tác giả?)
? Cách miêu tả của tác giả khiến em có nhận xét gì về lời nói, hành động và tư thế của chị Dậu
lúc đó?

-Vô cùng sinh động với các động từ "Nghiến, túm cổ, ấn dúi, túm tóc, lẳng"; giọng
điệu hài hước toát lên một ko khí đặc biệt hào hứng "Sức lẻo khoẻo ... sưu"; "anh
chàng ... ra thềm"...
-Lời nói vô cùng đanh đá đáo để, giọng thách thức "mày - bà". Cách xưng hô của
kẻ bề trên
 

 

-Hành động mạnh mẽ, dữ dội, tư thế hiên ngang như muốn đè bẹp hoàn toàn uy
thế của đối phương.
 Sự

mạnh mẽ, sức mạnh tiềm tàng bên trong con người chị

? Do đâu mà chị Dậu có sức mạnh lạ lùng khi quật ngã bọn tay sai như
vậy?
? Trước lời can ngăn của anh Dậu chị Dậu đã đáp lại như thế nào? Thái
độ sống của chị là gì?
=>Sức mạnh của lòng căm hờn mà cái gốc của lòng căm hờn lại

chính là lòng yêu thương và như vậy đó cũng là sức mạnh của tình
yêu thương. Hành động quyết liệt dữ dội và sức mạnh bất ngờ của
chị Dậu trực tiếp xuất phát từ động cơ bảo vệ anh Dậu...
- "Thà ngồi tù…chịu được"Thái độ hiên ngang thách thức kẻ

cầm quyền, thái độ không chịu khuất phục, tinh thần phản kháng
mãnh liệt, thà chết trong còn hơn sống đục. không chịu sống cúi

? Đoạn trích cho ta thấy rõ tính cách của chị Dậu như thế nào?

 Chị

Dậu mộc mạc, giản dị, sống khiêm nhường, biết nhẫn
nhục chịu đựng nhưng không yếu đuối, chị biết sợ hãi mà
trái lại vẫn có một sức sống mạnh mẽ, 1 tinh thần phản
kháng tiềm tàng.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Tạo tình huống truyện có tính kịch tức nước vỡ bờ
- Kể chuyện, miêu tả nhân vật chân thực, sinh động( ngoại hình, ngôn ngữ
hành động, tâm lí...)
2, Ý nghĩa văn bản
Với cảm quan nhạy bén, nhà văn Ngô Tất Tố đã phản ánh hiện thực về sức
phản kháng mãnh liệt chống lại áp bức của những người nông dân hiền lành
chất phác.

Luyện tập:
Tác phẩm “Tắt đèn”  của Ngô Tất Tố thuộc thể loại:
A. Tiểu thuyết

C/ Tùy bút.          

B/ Bút kí.          

D/ Phóng sự.               

QUAY VỀ

Miêu tả hành động của tên cai lệ, Ngô Tất Tố
chủ yếu sử dụng các từ loại nào?
A.

Danh từ.          

C.Tính từ.           

QUAY VỀ

B.Động từ.        
D. Đại từ.

Khuynh hướng sáng tác văn học chủ yếu của
Ngô Tất Tố là gì?
A. Chuyên viết về nông thôn

B. Dân chủ, tiến bộ

C. Cuộc chiến cam go

D. Cả 3 đáp án trên

QUAY VỀ

Đọan trích Tức nước vỡ bờ được trích từ chương thứ bao nhiêu của
tác phẩm “Tắt đèn”?
A. Chương VIII

B. Chương VII

C. Chương XVIII

D. Chương XVII

QUAY VỀ

Nhận xét nào sau đây không đúng với đoạn trích Tức nước vỡ bờ?
A. Là đoạn trích có kịch tính rất cao

B. Mang giá trị châm biếm sâu
sắc

C. Thể hiện tài năng xây dựng nhân
vật của tác giả

D. Có giá trị nhân đạo và hiện thực
lớn

QUAY VỀ

Nhận xét đúng nhất về nhân vật chị Dậu trong đoạn trích
“Tức nước vỡ bờ”
A.Người phụ nữ thông minh sắc sảo

C/ Người phụ nữ đảm đang, tháo vát.

B/ Người phụ nữ yêu thương chồng con D/ Người phụ nữ giàu lòng yêu
thương, có sức phản kháng tiềm tàng
tha thiết.
mạnh mẽ
QUAY VỀ